Sportowe urazy odciskają piętno nie tylko na mięśniach i kościach, ale też na psychice. Człowiek jest układem psychosomatycznym, gdzie to, co cielesne, jest ściśle współzależne z tym, co emocjonalne. Dlatego każda rehabilitacja zawodnika musi obejmować również bodźce mentalne, wspierające powrót do zdrowia.

Choć postawiona na wstępie teza nie jest rewolucyjna, bardzo często zapominamy o tej prostej współzależności. Może to mieć groźne następstwa. Jak ogromne znaczenie dla odzyskania zdrowia ma nasze nastawienie, niech wskaże liminalny przykład opisany przez wybitnego polskiego psychiatrę, Antoniego Kępińskiego, który jako pierwszy w Polsce podjął się pogłębionych studiów nad doznaniami byłych więźniów obozów koncentracyjnych z czasów drugiej wojny światowej. Kępiński – po wielu wywiadach z tymi, którzy przeżyli pobyt w takich miejscach – wskazywał, że przetrwanie w skrajnych warunkach było uzależnione od postawy emocjonalnej. Dobrze odżywieni, ale pozbawieni nadziei na przetrwanie, przeważnie umierali w ciągu kilku tygodni od przybycia do obozu, podczas gdy schorowani, ale silnie wierzący w swoje przeżycie, często długo i skutecznie stawiali czoło ekstremalnym warunkom. Na tej samej zasadzie ma funkcjonować efekt placebo, który powodzenie kuracji uzależnia od nastawienia pacjenta, a nie od jakości dostarczonego leku.

Kontuzja zawodnika oznacza przerwanie dobrze mu znanej i bezpiecznej rutyny. W 2009 roku amerykański magazyn „Sports Illustrated” postawił kontrowersyjną tezę: w dwa lata po zakończeniu kariery zawodowej 78% graczy NFL (najwyższa amerykańska liga futbolu) staje się bankrutami. Choć sama liczba oparta jest raczej na asumpcji niż na rzetelnej kwerendzie, wydaje się, że problem ten wcale nie został wyssany z palca. Jego przyczyny są na pewno niejednoznaczne, ponieważ obejmują choćby takie czynniki, jak iloraz inteligencji byłych sportowców, ich przygotowanie do zarządzania własnymi finansami czy nawyki konsumpcyjne. Jednak faktor wyjęcia z codzienności – przeciętnie kilkunastu lat regularnych treningów, obozów, wyjazdów na mecze, co w znaczący sposób porządkuje czas i świadomość – ma istotny wpływ na afektywne zachowania emerytowanych sportowców. Kontuzja i wynikające z niej wyłączenie z bezpiecznego porządku mikrocykli stanowią zagrożenie podobnego typu, choć innej skali. To test dla zawodnika, w którym na końcu ma nastąpić powrót do uprawiania sportu. Dlatego zachowanie w okresie rehabilitacji i sposób przejścia przez nią mają kluczowe znaczenie dla przyszłego poziomu sportowego.

Życie po urazie

Uraz, tak jak każda forma zagrożenia zdrowia, wymaga rozpoznania i nazwania. Wbrew pozorom najgorsza dla zawodnika nie jest najpoważniejsza nawet diagnoza, ale właśnie brak wiedzy o kontuzji oraz o odpowiedniej rehabilitacji. Lepsza będzie wiedza o najgorszym niż kłamstwo – to recepta, co do sensowności której nie miała wątpliwości mentalność ludowa. Nieco mniej popularna w Polsce, ale za to znana chyba każdemu dziecku za naszą zachodnią granicą, bajka braci Grimm o Rumpelstilzchenie (tłumaczonym jako: Rumpelsztyk), niesie taki właśnie morał. Oto biedna młynarzówna staje się, wskutek podstępu, żoną króla, ale złośliwy karzeł stojący za intrygą żąda pierworodnego dziecka tejże, o ile nie odgadnie ona imienia skrzata w ciągu trzech dni. Choć wiele bajek słynnych braci uderza okrucieństwem, ta akurat kończy się dobrze – imię karła zostaje odkryte, a on sam jest pokonany. Nie jest to bynajmniej błaha opowiastka: niesie przekaz o tym, że dopiero rozpoznanie pozwala pokonać wroga. Nazwanie karła i unicestwienie go przywraca zatraconą równowagę. Dopóty, dopóki trwa odgadywanie imienia złośliwca, rozchwiany świat młynarzówny jest zagrożony, a ona sama pogrążona w rozpaczy. W czasach, kiedy nie znano Wikipedii, źródłem wiedzy o świecie były właśnie przysłowia i baśnie. Prawda ukryta w tej opowieści pozostaje aktualna również dziś.

[ . . . ]

Aby przeczytać artykuł w wersji elektronicznej, musisz posiadać opłaconą prenumeratę w wersji PREMIUM lub PREMIUM+.

PRZEJDŹ DO PEŁNEJ WERSJI ARTYKUŁU

 Strona 38  Strona 39  Strona 40

ZOBACZ ARTYKUŁY O TEJ SAMEJ TEMATYCE

Louis van Gaal jest jednym z najskuteczniejszych trenerów swojej generacji. Zdobył ligowe tytuły praktycznie ze wszystkimi klubami, z którymi pracował (Ajax Amsterdam, FC Barcelona, AZ Alkmaar i Bayern Monachium) i jest wychwalany pod niebiosa za umiejętności taktyczne. Spośród innych trenerów wyróżnia go nieprzeciętny charakter, przez co polaryzuje otoczenie. Jak wszystkie wybitne jednostki, ma zwolenników i przeciwników. On jednak nic sobie nie robi z tego, co mówią o nim inni. Ma swoje...

Rolą trenera jest odpowiednie zaplanowanie procesu treningowego, tak aby uniknąć przemęczenia i przetrenowania. Zadanie to jest szczególnie trudne, bo nie zawsze samopoczucie i ogólna ocena zdrowia zapewniają prawidłową informację o tym, jak organizm sportowca reaguje na trening. Aby właściwie ocenić stan zawodnika, konieczne są szczegółowe analizy i szeroko pojęte środki kontroli. Trzeba też wiedzieć, jak zmieniają się fizjologiczne wskaźniki zmęczenia podczas wysiłku oraz znać metody ich badania.