Do narządów odpowiedzialnych za syntezę hormonów w organizmie człowieka zalicza się przede wszystkim tarczycę, przysadkę mózgową, trzustkę oraz nerki. Jednakże pod względem endokrynnym bardzo dużego znaczenia nabiera również tkanka tłuszczowa.

Najbardziej powszechny podział tkanki tłuszczowej wyróżnia tkankę tłuszczową białą i brunatną. Pierwsza z nich, stanowiąca podstawowy skład lipidów w organizmie człowieka, zbudowana jest z dużych, kulistych adipocytów. Oprócz magazynowania oraz uwalniania energii w postaci wolnych kwasów tłuszczowych, biała tkanka tłuszczowa pełni istotną funkcję wydzielania wewnętrznego, której przypisuje się wpływ na regulację apetytu, ciśnienie tętnicze, krzepnięcie krwi oraz insulinooporność. Z kolei brunatna tkanka tłuszczowa zbudowana jest z mniejszych, ale bardziej rozproszonych adipocytów. Wśród głównych funkcji brunatnej tkanki tłuszczowej wymienia się utylizację lipidów oraz regulację termogenezy, będącej jedną z podstawowych form wydatkowania energii. W ostatnich latach poglądy na temat roli tkanki tłuszczowej uległy zasadniczej zmianie. Już na początku 1940 roku postawiono hipotezę o istnieniu zależności pomiędzy tkanką tłuszczową a innymi tkankami. Za przełom w pojmowaniu roli tkanki tłuszczowej uznaje się rok 1994, kiedy to odkryto gen kodujący leptynę – hormon wytwarzany przez dojrzałe adipocyty. Od tego czasu uznaje się, że tkanka tłuszczowa nie tylko chroni przed utratą ciepła, magazynuje triglicerydy i uwalnia kwasy tłuszczowe w czasie niedoboru energii, ale również jest istotnym elementem układu dokrewnego, produkującym liczne biologicznie aktywne peptydy, które wywierają istotny wpływ na odległe narządy i tkanki w organizmie człowieka.

LEPTYNA – HORMON SYTOŚCI

O istnieniu leptyny wiadomo od 1994 roku. Jest ona peptydem o masie cząsteczkowej 16 kDa, zbudowanym ze 167 reszt aminokwasowych, produkowanym głównie przez komórki tkanki tłuszczowej podskórnej. Prócz tego, receptory dla tego hormonu znajdują się również w centralnym układzie nerwowym, głównie w obrębie podwzgórza, w mięśniach szkieletowych, w wątrobie, szpiku, komórkach trzustki, kościach oraz w jajniku, gdzie ich obecność sugeruje, że może on pełnić funkcję sygnału metabolicznego dla układu rozrodczego. W komórkach wątroby leptyna nasila antagonistyczny wpływ insuliny na produkcję glukozy, z kolei w komórkach β – trzustki – hamuje sekrecję insuliny. Syntezę leptyny pobudzają: insulina, glikokortykosteroidy, TNF-α i estrogeny, natomiast na zahamowanie wpływają: aktywacja β3 – adregeniczna, androgeny, wolne kwasy tłuszczowe, hormon wzrostu i agoniści aktywujący receptor γ proliferatora peroksysomów. Za główną funkcję tego hormonu uważa się regulację procesów łaknienia i sytości. Dlatego też często leptynę nazywa się właśnie hormonem sytości. Wynika to z faktu, że w stanie dodatniego bilansu energetycznego, czyli przyjmowania nadmiernej ilości energii z pożywieniem w stosunku do wydatków energetycznych oraz zwiększonego nagromadzenia tkanki tłuszczowej, wzrasta synteza leptyny i, pokonując barierę krew – mózg, wpływa na receptory zlokalizowane w podwzgórzu, uwalniając mediatory wykazujące działanie anoreksyjne, wpływające na zahamowanie apetytu. Z kolei niedostateczne spożycie energii, czyli ujemny bilans energetyczny, przyczynia się do obniżenia stężenia tego hormonu, a uwalniane z podwzgórza neurotransmitery pobudzają łaknienie i powodują spadek wydatków energetycznych ustroju.

RYTM DOBOWY I REGULARNE POSIŁKI

Udowodniono także, że stężenie leptyny podlega rytmowi okołodobowemu. Najwyższe poziomy odnotowano między północą a wczesnymi godzinami porannymi, natomiast najniższe między przedpołudniem a północą. Prócz tego, poziom tego hormonu w surowicy krwi zależny jest także od rodzaju i częstotliwości spożywanego pokarmu. Dieta wysokowęglowodanowa sprzyja zwiększeniu poziomu leptyny w porównaniu do przyjęcia posiłków izokalorycznych o wysokiej zawartości tłuszczu. Co więcej, wyższe stężenie leptyny występuje także u osób spożywających posiłki w regularnych odstępach czasu. Dodatkowo, nowsze badania wskazują także na wzrost poziomu leptyny po powolnym konsumowaniu pokarmu. Zarówno u kobiet, jak i mężczyzn stężenie leptyny w surowicy krwi dodatnio koreluje z ilością tkanki tłuszczowej, wyrażoną zarówno w kilogramach, jak i procentach oraz jako wskaźnik masy ciała (BMI). Tym samym, z uwagi na różnice w składzie ciała, kobiety (w porównaniu do mężczyzn) charakteryzuje wyższe stężenie tego hormonu. Dowiedziono także, iż poziom leptyny jest pierwszym wskaźnikiem, który ulega obniżeniu na skutek nawet krótkotrwałej głodówki, bez obserwowanych jeszcze zmian w poziomie tkanki tłuszczowej oraz masie ciała.

Aby przeczytać artykuł w wersji elektronicznej, musisz posiadać opłaconą prenumeratę w wersji PREMIUM lub PREMIUM+.

PRZEJDŹ DO PEŁNEJ WERSJI ARTYKUŁU

 Strona 0

ZOBACZ ARTYKUŁY O TEJ SAMEJ TEMATYCE

W 2011 roku w czasopiśmie „Journal of Applied Physiology” ukazał się artykuł autorstwa Joynera i wsp., poświęcony rozważaniom nad możliwością „złamania” bariery 2 godzin w biegu maratońskim.

Rywalizacja sportowa jest prototypem wszelkiego współzawodnictwa pomiędzy ludźmi. Nasz gatunek walczył i ścigał się w różnych aspektach swojego bytu jeszcze długo przed antycznymi igrzyskami, które formalizowały taką rywalizację. Chociaż grywalizacja ma swoje korzenie w sporcie, to jednak nie sport, a przemysł komputerowy przeniósł ją na kolejny poziom. Badania nad grami komputerowymi pozwoliły lepiej zrozumieć ten fenomen. Jak je odnieść do sportu?